Kwaliteitscultuur in het mbo is geen document maar gedrag
Per 1 augustus 2026 gelden nieuwe onderzoekskaders van de inspectie. In het mbo-kader is daarbij de standaard Uitvoering en kwaliteitscultuur bijgesteld, beter bekend als BKA2. Wie de wijziging opzoekt, is snel klaar. Er is één zin bijgekomen.
Toch is dit een goed moment om de standaard er weer eens bij te pakken. De zinnen die niet veranderden, zijn namelijk de zinnen waar het in de praktijk vaak lastig wordt. Een kwaliteitscultuur beschrijven in een beleidsstuk lukt de meeste instellingen wel. Laten zien dat die cultuur ook echt bestaat, in teams en opleidingen, is een ander verhaal.
Wat er in BKA2 veranderde
De inspectie heeft een zin toegevoegd over personeel. Het bestuur zorgt voor benoembaar en bekwaam personeel dat in het bezit is van een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG). Volgens de inspectie ontbrak deze bepaling abusievelijk in het mbo-kader voor bekostigd onderwijs, terwijl de verplichting daar al gold.
Voor de meeste instellingen verandert er in de praktijk dus weinig. Wel een reden om na te gaan of de VOG-registratie van nieuwe en bestaande medewerkers op orde is.
De onderzoekskaders zijn daarnaast aangepast aan nieuwe wetgeving, zoals de Wet Verbetering aansluiting beroepsonderwijs-arbeidsmarkt en de Wet van school naar duurzaam werk. Dat raakt vooral de standaarden over het onderwijsprogramma en de loopbaanbegeleiding.
Wat BKA2 vraagt over kwaliteitscultuur
De kern van de standaard is ongewijzigd. Die luidt dat het bestuur een op samenwerken, leren en verbeteren gerichte kwaliteitscultuur bevordert, zodat de doelen en ambities gerealiseerd kunnen worden. Het bestuur zorgt dat onderwijskundig leiderschap op alle niveaus herkenbaar verankerd is. En het bestuur bevordert dat directie en teams gezamenlijk werken aan hun professionaliteit en aan een verbetercultuur.
Lees die zinnen nog een keer. Er staat nergens dat er een kwaliteitshandboek moet liggen. De woorden die terugkomen zijn samenwerken, leren, verbeteren, herkenbaar en gezamenlijk. Dat zijn geen eigenschappen van een document. Het zijn eigenschappen van hoe mensen met elkaar werken.
Waarom kwaliteitscultuur zo moeilijk te laten zien is
In veel mbo-instellingen is de kwaliteitszorg netjes ingericht. Er zijn cycli, audits, jaarplannen en evaluaties. Toch blijft de vraag hangen of het team van een opleiding zich eigenaar voelt van de kwaliteit, of dat kwaliteitszorg iets is wat de afdeling kwaliteit doet.
Die vraag is lastig te beantwoorden, omdat een cultuur zich niet laat tellen. Je ziet haar in kleine dingen. Spreken docenten elkaar aan op afspraken? Durft een team hardop te zeggen wat niet goed gaat? Wordt feedback van studenten besproken, of alleen verzameld? Komt een verbeterpunt uit de evaluatie terug in de plannen van volgend jaar?
Wie wil laten zien dat er een kwaliteitscultuur is, moet dus niet alleen laten zien wat er is vastgelegd. Het gaat om bewijs dat teams het gesprek over hun onderwijs ook echt voeren.
Zo maak je kwaliteitscultuur zichtbaar
Begin bij het team. Kwaliteitscultuur ontstaat niet op bestuursniveau, al kan het bestuur haar wel bevorderen. Laat teams zelf in kaart brengen hoe zij samenwerken, leren en verbeteren. Met de Teamfoto ziet een opleidingsteam in één profiel waar het sterk is en waar het schuurt. Het gesprek dat daarop volgt, is precies het samenwerken en leren waar BKA2 over gaat.
Maak leiderschap op alle niveaus bespreekbaar. BKA2 vraagt om onderwijskundig leiderschap dat herkenbaar is, op elk niveau. Herkenbaar voor wie? Voor de mensen die ermee werken. De Managementfoto laat zien hoe teams het leiderschap ervaren, en waar dat beeld afwijkt van hoe het management zichzelf ziet.
Haal de stem van studenten en werkveld op. Een verbetercultuur die alleen naar binnen kijkt, mist de helft. Studenten ervaren elke dag wat er goed gaat en wat niet, en stagebedrijven zien wat afgestudeerden kunnen. Met de Studentenfoto en de Werkveldfoto leg je die beelden naast dat van het team. Met de nieuwe wetgeving over de aansluiting op de arbeidsmarkt wordt dat laatste alleen maar belangrijker.
Sluit de cirkel. Een cultuur van verbeteren herken je aan wat er gebeurt na de evaluatie. Leg per team vast welke verbeterpunten er zijn, wie eigenaar is en wanneer je terugkijkt. Zo wordt zichtbaar dat de uitkomst van het gesprek ook echt ergens landt.
Herhaal het. Eén meting laat zien waar je staat. Twee metingen laten zien of je beweegt. Een kwaliteitscultuur toon je aan met ontwikkeling door de tijd, niet met een momentopname.
Wat dit oplevert richting inspectie
Een instelling die zo werkt, heeft bij een onderzoek meer te vertellen dan een beleidsstuk. Ze kan laten zien hoe teams naar hun eigen kwaliteit kijken, wat ze daarmee hebben gedaan en hoe het beeld van studenten en werkveld daarin meeweegt. Dat maakt het gesprek met de inspectie concreter, en eerlijker.
Belangrijker nog: het levert iets op voor de teams zelf. Een kwaliteitscultuur is geen doel om een standaard te halen. Het is de manier waarop een opleiding beter wordt. En je als team samen sterker wordt en prettig samenwerkt met zelfvertrouwen.
Veelgestelde vragen over BKA2 en kwaliteitscultuur in het mbo
BKA2 is de standaard Uitvoering en kwaliteitscultuur uit het onderzoekskader van de Inspectie van het Onderwijs voor het mbo. De standaard gaat over hoe het bestuur zorgt dat doelen voor kwaliteit worden gerealiseerd, een kwaliteitscultuur bevordert en zorgt voor de juiste randvoorwaarden, zoals bekwaam personeel.
Er is een zin toegevoegd over personeel: het bestuur zorgt voor benoembaar en bekwaam personeel dat in het bezit is van een VOG. Volgens de inspectie ontbrak deze bepaling abusievelijk in het kader voor het bekostigde mbo. De tekst over kwaliteitscultuur is niet veranderd.
De standaard spreekt over een op samenwerken, leren en verbeteren gerichte kwaliteitscultuur. Daarbij hoort onderwijskundig leiderschap dat op alle niveaus herkenbaar is, en directie en teams die gezamenlijk werken aan hun professionaliteit en aan een verbetercultuur.
Door te laten zien hoe teams het gesprek over hun onderwijs voeren en wat ze daarmee doen. Denk aan teamevaluaties, de ervaring van studenten en werkveld, vastgelegde verbeterpunten en ontwikkeling over meerdere jaren.
De standaard legt de verantwoordelijkheid voor het bevorderen van de kwaliteitscultuur bij het bestuur. Een cultuur ontstaat alleen in de teams zelf, dus het bestuur zorgt vooral voor de ruimte, de middelen en het voorbeeld.
Ja. De bijgestelde onderzoekskaders gelden per 1 augustus 2026 ook voor het primair, voortgezet en speciaal onderwijs. De wijziging in BKA2 hoort specifiek bij het mbo-kader.
Van standaard naar gesprek
BKA2 veranderde nauwelijks. De vraag die de standaard stelt, blijft even actueel: hoe weet je dat je teams samen leren en verbeteren? Het antwoord vind je niet in een document, maar in het gesprek.
Wil je weten hoe je dat gesprek in jouw instelling op gang brengt? Plan een gratis kennismaking en ontdek wat Kwaliteit in Zicht voor jouw opleidingen kan doen.